veroudering

Oud worden was evolutionair nooit een doel op zich, het was niet noodzakelijk voor het voortbestaan van het menselijke ras. Veel belangrijker was overleving van ons soort en dus: voortplanting! Wie hier meer over wil lezen kan ik het boek ‘Het verhaal van het menselijk lichaam’ van Professor Lieberman van harte aanbevelen.

We zijn dus niet gemaakt om oud te worden. Maar in de moderne tijd is onze levensverwachting wel enorm gestegen. In de jaren ’50 werden we gemiddeld slechts 65 jaar oud, tegenwoordig is onze levensverwachting gemiddeld gelukkig al 78 jaar en rond 2050 zal dit rond de 85 jaar liggen.

Oud en min of meer krakkemikkig worden we uiteindelijk allemaal. Maar hoe komt het dat de één met 60 jaar al 80 lijkt en de ander tot 90 jaar helder, sterk en strak blijft? Met de leeftijd groeien de verschillen. Deels omdat er mensen zijn met supergoede genen, maar ook omdat er in ons leven van alles gebeurt en wij verschillende keuzes maken. Maar hoe werkt dit nu precies?

 

Wat zijn cellen en waarom zijn ze belangrijk?

Ons lichaam bestaat uit miljarden cellen. Deze cellen kan je vergelijken met minifabriekjes, in deze fabriekjes voltrekt zich het wonder van het leven.

In de kern (nucleus) van onze cellen zit het DNA, ons erfelijk materiaal, datgene wat ons uniek maakt. Genen zijn plukjes DNA. Je zou kunnen zeggen: DNA zijn de letters en de genen zijn de woorden. En al deze genen zijn netjes ingepakt in chromosomen. Een soort doosjes in de bekende X vorm.

veroudering tegengaan

Celdeling

De meeste cellen gaan geen leven lang mee. Sommigen cellen leven slechts een maandje. Door celdeling worden ze opgevolgd door nieuwe cellen. De snelst delende cellen in ons lichaam zijn die in onze huid en aan de binnenzijde van onze darmen, de zogenaamde epitheelcellen. Dat betekent dus dat je zo’n beetje iedere maand een volkomen nieuwe huid hebt!

Maar hoe kan het dan toch dat je rimpels krijgt?

 

Telomeren

De kwaliteit van onze cellen wordt gewaarborgd door een soort DNA-buffertje dat aan de uiteinden van de X vormige chromosomen vastzit. Dit buffertje kan je zien als een soort beschermhelm en deze helmpjes heten telomeren.

Het proces van celdeling verloopt niet helemaal perfect, dat komt door de vorm van ons DNA. Hierdoor zijn telomeren nodig als een soort ‘opvang’. Bij iedere celdeling worden ze ietsje korter. Hoe korter telomeren zijn, des te instabieler worden de cellen. De cellen verouderen dus en dit is een verklaring voor het ontstaan van rimpels.

Waarom telomeren bij de ene mens sneller dan bij de andere korter worden, dat weten we nog niet precies. Elizabeth Blackburn, die in 2009 een Nobelprijs won voor haar onderzoek naar telomeren, onderneemt echter wel actie om haar eigen telomeren lang te houden. Kern van de zaak is in haar ogen om stress buiten de deur te houden en dit doet zij zelf onder andere door meditatie en beweging.

veroudering tegengaan

Biologische veroudering versus ziekte

Mensen stellen zich meestal niet ten doel zo oud mogelijk te worden. Veel vaker hoor ik mensen zeggen dat ze eerder gaan voor kwaliteit dan kwantiteit. Zo lang mogelijk zonder ziekte, zonder Alzheimer, hart- en vaatziekten, diabetes en kanker. Typisch ziektes die horen bij ouder worden en ook vaak dezelfde risicofactoren hebben.

En als je kijkt naar die risicofactoren, dan blijken die vooral impact te hebben vanaf het moment dat we de middelbare leeftijd (40-50 jaar) bereiken. Vanaf dat moment beginnen we de grote verschillen te zien, we zien dan leeftijdgenoten ineens heel oud worden, terwijl anderen goed geconserveerd blijven. Verbeteren van de leefstijl heeft op je 80ste wellicht weinig zin, maar op middelbare leeftijd en ook daarna kan het nog veel bijdragen aan de kwaliteit van je oude dag.

Goede genen?

Genen (je DNA dus) bepalen mede de lengte van je telomeren bij geboorte. Hoe oud je wordt is dus mede erfelijk bepaald. Maar ook andere zaken spelen mee. Vrouwen hebben bijvoorbeeld langere telomeren dan mannen en dat is één van de oorzaken van onze hogere levensverwachting.

Hoewel onze erfelijke aanleg wel iets bepaalt, is de invloed hiervan op onze levensverwachting slechts 25%. De overige 75% wordt bepaald door andere factoren. Wetenschappers schatten in dat maar liefst de helft van die 75% wordt bepaald door voeding en beweging. Kortom: een kleine 40% van jouw levensverwachting wordt bepaald door wat je eet en hoe je beweegt.

Mensen die teveel eten en in gewicht toenemen krijgen kortere telomeren. Maar ook roken en stress hebben invloed. Leefstijl is dus belangrijk: roken en stress hebben invloed op het verouderingsproces, zowel in kwantitatieve als in kwalitatieve zin. Zien al die zen monniken er daarom misschien zo jong uit?

Wat kan ik er tegen doen?

Het goede nieuws is dat telomeren ook weer kunnen aangroeien! Vorig jaar publiceerde Dean Ornish de resultaten van een vijf jaar durend onderzoek naar telomeren. Dean Ornish is een wereldberoemde hoogleraar geneeskunde die al jaren probeert mensen aan te zetten tot een gezondere leefstijl. De resultaten van dit onderzoek werden dan ook gepubliceerd in The Lancet Oncology, een gerenommeerd wetenschappelijk tijdschrift.

Ornish deed het onderzoek onder mannen met een vroeg stadium prostaatkanker. Tien mannen ondergingen een intensief leefstijlprogramma en 25 mannen werden gevolgd als controlegroep, zij ondergingen dit programma dus niet.

En wat bleek? Na 5 jaar hadden de mannen die het programma gevolgd hadden 10% langere telomeren! Ze waren gegroeid!

Ornish gaf zelf al aan dat het natuurlijk een kleine groep patiënten was. Het vraagt dus om meer onderzoek onder grotere groepen proefpersonen. Ik vind het echter al bijzonder te weten dat het überhaupt kan.

Leefstijlprogramma Dean Ornish

veroudering tegengaan

Maar wat deed Dean Ornish nu precies met de groep patienten? Wat resulteerde nu in de groei van die telomoren. Hieronder de hoofdpunten.

Voeding
• Volwaardige – niet geraffineerde – voeding
• Plantaardige eiwitten
• Fruit
• Groenten
• Volkoren granen
• Peulvruchten
• Max 10 energieprocent (10% van de ingenomen kilocalorieën) vet

Beweging
• 30 minuten wandelen per dag, 6 dagen per week
• 1 keer per week een uur begeleid sporten

Stress management: dagelijks 60 minuten
• Rustige stretchoefeningen (yoga)
• Ademhalingsoefeningen
• Meditatie
• Visualiseringstechnieken
• Ontspanningsoefeningen
• 1 uur per week stressmanagementtechnieken onder professionele begeleiding

‘Social support’
• Wekelijkse groepssessie van 60 minuten onder begeleiding van een psycholoog
• Wekelijks diner met presentatie door (para)medici over gezonde leefstijl

Partners werden gemotiveerd mee te doen, maar waren niets verplicht.

Na 3 maanden werden alle bijeenkomsten facultatief en bleven alle (para)medici beschikbaar voor vragen.

Er is dus hoop! Zelfs als je ziek bent, helpt het om je leefstijl te veranderen!

De prioriteiten

Op basis van al deze gegevens kan je dus stellen dat stress management letterlijk van levensbelang is en dat dit je samen met voeding, beweging en een prettige sociale omgeving energiek èn rimpelvrij kan houden!

Wat doe jij om je telomeren lang te houden?

 

 

Bronnen

Lieberman, DE. Het verhaal van het menselijk lichaam: evolutie, gezondheid en ziekte. Amsterdam: Atlas Contact; 2014.

United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2013).

World Population Ageing 2013. ST/ESA/SER.A/348.

Kosmadaki MG, Gilchrest BA. The rol of telomeres in skin aging/photoaging. Micron. 2004;35(3):155-9.

Stewart L. Gerontology: Will you still need me, will you still feed me? Nature. 2014;514:S14-S15.

J.Huzen, D.J.van Veldhuisen, W.H.van Gilst. Telomeren en biologische veroudering bij hart- en vaatziekten. Ned Tijdschr Geneeskd. 2008;152:1265-70.

Ornish D, Lin J, Chan JM, et al. Effect of comprehensive lifestyle changes on telomerase activity and telomere length in men with biopsy-proven low-risk prostate cancer: 5-year follow-up of a descriptive pilot study. The Lancet Oncology. 2013;14(11):1112-20.

Ook interessant

Share this....

Deel dit met je vrienden!