Bacterie

Beestjes in en op ons lichaam zijn van wezenlijk belang voor een goede gezondheid. In Nederland wordt in dat kader veel gesproken over de darmflora, maar wellicht is het beter te praten over het microbioom: de enorme wolk van miljarden bacteriën, bacteriofagen, schimmels, protozoa, en virussen die op en in ons leven. Deze microben vind je onder andere op je huid, in je mond en in de darmen.

In onze dikke darm bevindt zich het grootste deel van deze beestjes en dat vormt onze darmflora.

In de wetenschappelijke wereld is het microbioom echt een hot topic en het ziet ernaar uit dat we de komende jaren veel nieuws op dit gebied mogen verwachten. Gebleken is namelijk dat al deze beestjes een enorme impact hebben op onze gezondheid. Maar het is ook ingewikkeld. Immers, om het echt goed te begrijpen moet je alle verschillende soorten microben onderscheiden, een naampje geven en onderzoeken waarom het beestje van belang is voor ons lichaam.

 

Hoe komen we aan al die beestjes?

De geboorte heeft grote invloed op het microbioom. Tijdens de geboorte via de vagina van de moeder krijgen baby’s in één keer een flinke berg beestjes binnen. Kinderen die via een keizersnede worden geboren krijgen weliswaar wel wat beestjes binnen via de huid van de moeder, maar dit is onvergelijkbaar met de startvoorraad die de vagina biedt. Het microbioom van baby’s wordt verder verrijkt door borstvoeding. Overigens bevat ook flesvoeding tegenwoordig wat toevoegingen die invloed hebben op de darmflora van het kind, maar…er gaat niets boven moedermelk!

Daarna is het afhankelijk van diverse omstandigheden hoe ons microbioom zich verder ontwikkeld.

 

Waardoor wordt ons microbioom beïnvloed?

Zoals eerder gezegd is de wijze van geboorte en borstvoeding van invloed op ons microbioom. Ziekte (vooral in geval van verblijf in een ziekenhuis), leeftijd, ons immuunsysteem en zelfs de mate waarin wij bewegen hebben ook invloed op de samenstelling van het microbioom.

Ons overdreven hygiënische leven heeft ook veel invloed. Door al het poetsen, wassen en bestrijden van beestjes op andere manieren, plegen we continue een aanslag op ons microbioom.

Kijken we echter naar de darmflora, dan zijn het vooral onze voeding en medicijnen (vooral antibiotica) die veel invloed hebben.

 

Antibiotica

De woorden probiotica en antibiotica hebben een relatie. Antibiotica zorgen ervoor dat beestjes het lichaam verlaten, probiotica zorgen dat er beestjes in het lichaam komen.

Antibiotica kunnen van levensbelang zijn als er bedreigende virussen of bacteriën in ons lichaam komen. In de Verenigde Staten wordt echter geschat dat in 20 tot 50% van de gevallen antibiotica onnodig wordt voorgeschreven. Immers, een verkoudheid hoort bij het leven. Dat is geen reden om antibiotica te slikken. Het heeft immers ook nadelen: antibiotica redden ons van de slechte microben, maar maken ook vaak een einde aan het leven van alle goede beestjes.

In sommige landen is het daarom al gebruikelijk om bij antibioticakuren ook te zorgen voor een aansluitende probioticakuur. Hiermee wordt ervoor gezorgd dat na genezing ook de darmflora weer herstelt.

Het is echter ook belangrijk kritisch te blijven. Hoewel veel artsen al voorzichtig zijn bij het voorschrijven van antibiotica, kan je ook een arts treffen die te snel voorschrijft. Vooral voor kinderen is dit gevaarlijk. Kinderen die op jonge leeftijd antibiotica toegediend krijgen, lopen het risico een verslechterde darmflora te krijgen. Onlangs is aangetoond dat dit kan leiden tot obesitas.

 

Voedingspatroon

Beestjes in ons lichaam blijven gezond door goede voeding, maar het werkt ook andersom: een gezonde darmflora draagt bij aan een goede vertering van onze voeding. Het microbioom produceert namelijk ook voedingsstoffen. Deze voedingsstoffen zijn voordelig voor de gezondheid van de beestjes zelf (het ene beestje eet de poep van de ander zogezegd), maar ook uiteindelijk voor onze gezondheid (tja, inderdaad: wij hebben voordeel bij de poep van de beestjes). Een gezonde darmflora helpt ons bijvoorbeeld bij het goed verteren van voedingsstoffen als vezels, het produceren van bepaalde vitamines, regulatie van vetopslag en bij de werking van ons immuunsysteem.

Voeding beïnvloedt de samenstelling en de activiteit van het microbioom in de darm (de darmflora). Dit leidt tot grote individuele verschillen tussen mensen. Zo verandert bijvoorbeeld de samenstelling van het microbioom bij mensen die langdurig een bepaald voedingspatroon hanteren. Veganisten hebben bijvoorbeeld een ander microbioom dan carnivoren.

 

Een ziek microbioom

Als het microbioom ziek is, dan worden wij het ook. De samenstelling van de groep beestjes in ons lichaam wordt in verband gebracht met een steeds groter wordende range aan aandoeningen: obesitas, diabetes mellitus type 1 èn 2, auto-immuunziektes als de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa, maar ook darmkanker. Vaak is het microbioom bij deze mensen minder rijk. Dat wil zeggen: minder soorten beestjes (kleine diversiteit) en een afwijkende samenstelling.

Mensen met een rijk microbioom hebben minder last van overgewicht, met name rondom de middel, minder last van insulineresistentie (prediabetes), een beter cholesterolprofiel en minder ontstekingen (inflammatie).

Uit de eerste onderzoeken blijkt dat al vroeg in ons leven wijzigingen in de samenstelling van onze darmflora plaatsvinden, waardoor het risico op overgewicht toeneemt. Zo hebben kinderen met hogere niveaus van staphylococcus aureus en lagere niveaus van de bifidobacterie in hun darmflora vaker last van overgewicht. Men heeft lang getwijfeld over oorzaak en gevolg: worden kinderen dik omdat ze een minder rijke darmflora hebben of verslechtert de darmflora als gevolg van het dik zijn? Het wordt steeds duidelijker dat het eerste het geval is: we worden dik, omdat ons microbioom niet gezond is.

Een hele belangrijke relatie is die tussen het microbioom en ons immuunsysteem. Een beter begrip van deze relatie zou in de toekomst kunnen leiden tot preventie, maar ook goede behandeling van auto-immuunziektes die vooral in het Westen steeds vaker voorkomen. Uit onderzoek is gebleken dat bij auto-immuunziektes als artritis en diabetes mellitus type 1 het microbioom een belangrijke rol speelt.

Het microbioom zou zelfs invloed hebben op onze hersenen. Uit onderzoek bij muizen bleek dat muizen die geen microbioom hebben angstiger waren en ook een slechter geheugen hadden.

 

Hoe verbeter ik het microbioom?

Dr. Robynne Chukan gaf onlangs een hele leuke en interessante presentatie die je onderaan deze pagina kan bekijken. Robynne is maag-darm-leverarts, maar heeft ook persoonlijk ervaring met het belang van het microbioom. Haar motto is: live dirty, eat clean. Wees dus niet tè hygienisch en eet ‘clean’. En met ‘clean’ bedoelt zij: ècht eten (geen pakjes, zakjes en kant-en-klaarmaaltijden), niet te veel en vooral plantaardig.

Een kuurtje ‘probiotica’ in de vorm van een supplement (bijvoorbeeld Orthiflor Original van Orthica) kan in een aantal gevallen een positieve invloed hebben op je darmflora en daarmee ook op je gezondheid. Lees hier meer. Uiteraard kan je ook Yakult of Vifit gebruiken als je geen bezwaar hebt tegen zuivel. Gebleken is dat deze producten erkende bacteriestammen gebruiken in voldoende grote hoeveelheden.

Gebruik medicijnen en vooral antibiotica alleen als het ècht nodig is. Het is vooral van belang de hiervoor genoemde probiotica te nemen als het toch echt noodzakelijk bleek op de antibiotica over te gaan.

Probiotica zijn echter ook te vinden in gefermenteerde producten. Denk bijvoorbeeld aan zuurkool, kimchi (soort Aziatische zuurkool), kefir, tempeh en zuurdesembrood.

Vermijd een typisch Westers voedingspatroon met veel vet en suiker. Het leidt tot een armere darmflora en dit blijkt te leiden tot obesitas. Een dieet rijk aan vezels daarentegen biedt goede voeding voor de beestjes in je lijf. Bepaalde vezels worden daarom ook wel prebiotica genoemd, ofwel voeding voor probiotica.

Kortom: live dirty, eat clean!

Meer weten over het microbioom? Kijk dan ook deze presentatie van Robynne Chutkan.

 

Besteed jij aandacht aan je microbioom? Laat dan weten hoe je dat doet! Vragen zijn natuurlijk ook altijd welkom!

 

Bronnen

The National Human Genome Research Institute. The Human Microbiome Project: Extending the definition of what constitutes a human. Juli 2012. http://www.genome.gov/27549400

Cénit MC, Matzaraki V, Tigchelaar EF, et al. Rapidly expanding knowledge on the role of the gut microbiome in health and disease. Biochim. Biophys. Acta (2014), http://dx.doi.org/10.1016/j.bbadis.2014.05.023

Stilling RM, Dinan TG, Cryan JF. Microbial genes, brain & behaviour – epigenetic regulation of the gut–brain axis. Genes, Brain and Behavior. 2014;13:69-86.

Okada H, Kuhn C, Feillet H, et al. The ‘hygiene hypothesis’ for autoimmune and allergic diseases: an update. Clin Exp Immunol. Apr 2010; 160(1): 1–9.

MindBodyGreen. Live Dirty, Eat Clean! Why The Microbiome Is The Future Of Medicine: Dr. Robynne Chutkan. July 2014. http://www.mindbodygreen.com/0-14368/live-dirty-eat-clean-why-the-microbiome-is-the-future-of-medicine-dr-robynne.html

Cox LM, Yamanishi S, Soh J, et al. Altering the Intestinal Microbiota
during a Critical Developmental Window Has Lasting Metabolic Consequences. Cell. 2014;158:705–21.

Walsh CJ, Guinane CM, O’Toole PW, et al. Beneficial modulation of the gut microbiota. FEBS Letters. 2014: http://dx.doi.org/10.1016/ j.febslet.2014.03.035

The New York Times. Our Microbiome May Be Looking Out for Itself. Carl Zimmer. 14 augustus 2014. http://www.nytimes.com/2014/08/14/science/our-microbiome-may-be-looking-out-for-itself.html?_r=0

Food-Info. Probiotica. http://www.food-info.net/nl/ff/probiotics.htm

Voedingscentrum. Prebiotica. http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/prebiotica.aspx

 

Ook interessant

Share this....

Deel dit met je vrienden!