Voedingswetenschappen

Sinds de publicatie van FOOD BODY MIND spreek ik natuurlijk veel vaker met journalisten. En altijd komt dat ene punt naar voren: wie ziet er door de bomen het bos nog? Een hoofdredacteur zei me pas nog: ‘Kan je niet gewoon zeggen wat waar is en wat niet? Wees nou gewoon eens duidelijk!’

Tja…wat heb ik daar nu op te zeggen??

 

100% waarheid met wetenschappelijk onderzoek?

Als je écht wilt weten hoe het zit, dan moet je wetenschappelijk onderzoek doen. Toch? Goed, deugdelijk onderzoek kan je vertellen hoe de wereld eruit ziet. Tenminste…

Het is bijna waar. Met elkaar hebben we afgesproken dat wetenschappelijk onderzoek, netjes verricht zoals we dat in regels hebben vastgelegd, ons het best mogelijk antwoord kan geven op de vraag of iets waar of niet waar is. Het is dus niet perfect, maar wel goed.

Die regels zijn heel erg strikt en voordat het artikel over jouw onderzoek in wetenschappelijke tijdschriften zoals de Lancet of Nature komt, ben je vaak een heel eind verder. Niet alleen moet je alles heel goed onderbouwen, checken en volgens de regels doen, zo’n artikel wordt daarnaast ook nog eens gecontroleerd door andere onderzoekers.

 

Gezonde cola?

Toch verschijnen er soms artikelen in hele goede wetenschappelijke tijdschriften waar je toch je vraagtekens bij zet. Bijvoorbeeld deze:

Meer gewichtsverlies door drinken van light frisdrank dan door drinken van water.

Ja, lees die nog maar eens. In dit zeer serieuze en goed uitgevoerde onderzoek werd aangetoond dat mensen die water drinken minder afvallen dan mensen die in plaats daarvan light frisdrank drinken. Keurig onderzoek, maar wel volledig gefinancierd door ‘The American Beverage Association’ (de Amerikaanse frisdrankenbond). Of deze:

Het eten van meer groenten en fruit leidt niet tot gewichtsverlies.

Ook gepubliceerd in een gerenommeerd wetenschappelijk tijdschrift en geschreven door een keur aan wetenschappelijk geschoolde auteurs die financiële bijdragen ontvingen van de bedrijven achter onder andere Heinz, Honig, Coca-Cola, Mars, Red Bull, Kellogg’s en PepsiCo.

De vraag is niet of dit deugdelijke onderzoeken waren. Met de aanpak, de wetenschappelijke methode, was in deze onderzoeken niets mis. Integendeel! Maar toch wringt er wat.

Zijn we eigenlijk wel geïnteresseerd in het verschil tussen water en light frisdrank bij gewichtsverlies? Is het belangrijk of je een paar gram zwaarder of lichter bent door het eten van meer of minder groenten en fruit? Kortom…is de vraagstelling niet een beetje misleidend? Immers, je kan je voorstellen dat ‘meer gewichtsverlies’ al snel wordt vertaald naar ‘gezonder’. Zonder dat we er erg in hebben zeggen we dan: ‘Water is niet gezonder dan light frisdrank en groenten en fruit zijn eigenlijk helemaal niet zo gezond’.

 

Onderzoek gesponsord door de voedingsmiddelenindustrie

Marion Nestle (nee, geen familie van Nestlé, je spreekt het uit als nessel) is hoogleraar voeding en volksgezondheid met een indrukwekkende staat van dienst. Deze maand publiceerde zij in een tijdschrift van de ‘American Medical Association’ een artikel over zogenaamde ‘gesponsorde onderzoeken’.

Gedurende het afgelopen jaar las Nestle 114 artikelen gelezen die gesponsord werden door de industrie. Van die artikelen hadden er 105 (dat is 92%) een uitkomst of conclusie die positief bleek voor de betreffende industrie. Twee voorbeelden noemde ik al eerder, maar er waren er meer.

  • Etnische groepen die nu weinig zuivel consumeren, zouden meer yoghurt moeten eten. Dit was de conclusie van een wetenschappelijk artikel waarin yoghurt als specifiek product werd aanbevolen voor Afro- en Latijns-Amerikanen. Dit onderzoek werd financieel gesteund door The Dannon Company (Amerikaanse dochter van het Franse Danone) en de auteur bleek voedingsadviseur te zijn voor het project Dannon’s One Yogurt Everyday Initiative.
  • Een positief artikel over zogenaamde cacaoflavanolen concludeerde dat deze flavanolen het risico op hart- en vaatziekten zouden verminderen. Sponsor: Mars. Kort na publicatie werd een groots persbericht door Mars verspreid over ‘bloeddrukverlagende eigenschappen van cacaoflavanolen’.
  • Een onderzoek waarin diverse bewijzen over de relatie tussen de consumptie van rood vlees en darmkanker werd afgezwakt door te wijzen op allerlei zwakheden in die onderzoeken, bleek deels te zijn gefinancierd door de Australische ‘Meat & Livestock’ organisatie, de zogenaamde branche-organisatie van veehouders.

 

Dus: wie moet ik geloven?

Laten we eerlijk zijn. Als we de krant lezen, dan grijpen we direct naar artikelen met titels als:

Dagelijks glas wijn goed voor het hart!

Indiase curry beschermt tegen kanker!

Chocolade verlaagt de bloeddruk!

We kopen de bladen die dergelijke berichten verspreiden en laten een genuanceerder, serieuzer bericht links liggen. De media weten dit en spelen hierop in. Het persbericht van Mars werd dan ook gretig door kranten en TV verspreid.

Het begint dus bij ons, bij jou en bij mij: de consument. Wij moeten kritisch blijven en ook ons boerenverstand gebruiken bij vraagstukken rondom voeding. Ook al val je van water minder af dan van light frisdrank… het lijkt me nogal wiedes dat je dan toch je kind niet volgiet met Cola light, maar liever met water.

 

Overheid en regelgeving

Marion Nestle legt zorgvuldig uit dat gesponsord onderzoek niet slecht wordt uitgevoerd, integendeel. Soms werden zelfs onafhankelijke derden ingeschakeld om de data te controleren. Het werkt allemaal veel subtieler, hoe creatief kan je omgaan met de vraagstelling van een onderzoek of met het selecteren van deelnemers? En ook hier gaat het weer over gezond verstand, immers we weten het best:

Wiens brood men eet, wiens taal men spreekt.

Jonge wetenschappers willen onderzoek doen en de overheid stelt maar weinig geld ter beschikking, dus wat moet je? Ik kan me best voorstellen dat een slimme, net afgestudeerde voedingswetenschapper maar al te graag een aanbod aanneemt van een grote onderneming om onderzoek te doen. Zeker als in de overeenkomst staat dat het bedrijf zich niet bemoeit met het onderzoek. Misschien een beetje naïef, maar wat zou jij doen?

De oplossing is natuurlijk dat onderzoeksgelden niet direct door bedrijven ter beschikking gesteld moeten worden. Het gaat over onze gezondheid. Prima dat de voedingsmiddelenindustrie lekkere repen chocolade maakt, maar daar moet het bij blijven. Vingers af van onderzoek! Mijn stelling is:

Wetenschappelijke onderzoek over gezondheid en voeding mag alleen verricht worden door hiervoor opgeleide specialisten die onafhankelijk zijn en gefinancierd worden door de overheid of onafhankelijke stichtingen. Wat vind jij?

 

Naschrift:

Een dag na de publicatie van dit stuk verscheen in de Trouw van 27 januari 2016 een mooi artikel: ‘Wagenings onderzoek statiegeld onzorgvuldig‘. In dit artikel werd beschreven hoe de zogenaamde ‘gouden driehoek’ van onderzoek, overheid en bedrijfsleven leidde tot uitspraken als ‘statiegeld voor kunstofflessen peper- en peperduur’. Uitspraken die bij nader inzien niet onderbouwd konden worden.

Magda Smink van de Universiteit Utrecht deed onderzoek naar de invloed van bedrijfslobby op beleid. Zij constateerde dat er 5 duidelijke fasen te onderscheiden zijn in het beïnvloeden van beleid en onderzoek. Het gaat hier dus om het systematische beïnvloeding met winst als oogmerk. Dat is het goed recht van een onderneming, maar het is ons recht (en misschien ook wel onze plicht) als consument en kiezer hier een stokje voor te steken.  

 

Bronnen

Peters JC, Beck J, Cardel M, et al. The effects of water and non-nutritive sweetened beverages on weight loss and weight maintenance: A randomized clinical trial. Obesity. 2015; DOI: 10.1002/oby.21327.

Kaiser KA, Brown AW, Brown MMB, et al. Increased fruit and vegetable intake has no discernible effect on weight loss: a systematic review and meta-analysis. The American Journal of Clinical Nutrition. 2014;100(2):567-576.

Nestle M. Corporate Funding of Food and Nutrition Research – Science or Marketing? JAMA Internal Medicine. 2016;176(1):13-14.

Brown-Riggs C. Nutrition and health disparities: the role of dairy in improving minority health outcomes. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2016;13(1):1-9. 

Sansone R, Rodriguez-Mateos A, Heuel J, et al. Cocoa flavanol intake improves endothelial function and Framingham Risk Score in healthy men and women: a randomised, controlled, double-masked trial: the Flaviola Health Study. British Journal of Nutrition. 2015;114(8):1246-1255. 

Alexander DD, Weed DL, Miller PE, et al. Red Meat and Colorectal Cancer: A Quantitative Update on the State of the Epidemiologic Science. Journal of the American College of Nutrition. 2015;34(6):521-543. 

Ook interessant

Share this....

Deel dit met je vrienden!