Vijgen

Vijgen: één van de oudst bekende vruchten

Zoals jullie ondertussen wel weten pleit ik voor een voedingspatroon dat bestaat uit voornamelijk plantaardige producten en zo min mogelijk junk food. Meestal begrijpen mensen wel dat dit gezondheidsvoordelen heeft. Soms tref ik echter ook mensen die meer affiniteit hebben met het zogenaamde oerdieet.

Wat is het Oerdieet?

Het oerdieet kent vele vormen en vele namen. Meestal heeft men het echter over het oerdieet of het paleodieet. Het idee is dat men probeert te eten zoals de eerste homo sapiens, de jager-verzamelaars dat deden. Concreet betekent dit geen junk food, geen of weinig granen, geen suikers, vrijwel geen zuivel en relatief juist veel vlees van hoge kwaliteit (gras gevoed), vis, eieren, groenten en wat fruit en noten, maar niet te veel.

Nogmaals: er zijn vele variaties, maar over het algemeen hebben ze het voorgaande in meerdere of mindere mate verwerkt in het dieet.

En waarom heb ik kritiek?

Laat ik voorop stellen dat naar mijn mening het oerdieet vaak al een hele verbetering is ten opzichte van wat de gemiddelde Nederlander nu eet. Chapeau dus voor alle mensen die zich goed voelen bij een oerdieet!

Ook ben ik een grote voorstander van ‘luisteren naar je eigen lichaam’. Dit is gewoon een kwestie van proberen en doen, na verloop van tijd lukt het echt: je lichaam praat terug :-). Voelt het oerdieet goed? Dan past het wellicht goed bij je lichaam.

Kortom: doe wat bij je past.

Vragen bij het oerdieet

Toch ga ik in op het oerdieet, omdat het regelmatig aan de orde komt. Voordat ik me er in verdiept had, riep het onder andere de volgende vragen bij me op:

  • Leefden de jager-verzamelaars inderdaad zoveel langer in goede gezondheid?
  • Waarom zouden we het voedingspatroon kopiëren van exact deze voorouders, waarom niet van de hoofdzakelijk plantenetende voorouders van de  homo erectus?
  • Hebben wij dezelfde voedingsmiddelen tot onze beschikking als onze voorouders?
  • Krijg je van al dat rode vlees geen kanker?
  • Etcetera.

The barefoot professor

Ik was daarom heel erg blij met het boek van Daniel Lieberman. In ‘Het verhaal van het menselijk lichaam’ schrijft hij over de ontwikkeling van ons lichaam gedurende de afgelopen miljoenen jaren. Het vertelt over allerlei aanpassingen in ons lichaam aan veranderende omstandigheden.

Voor wie geïnteresseerd is in het menselijke lichaam kan ik het boek van harte aanbevelen. Het leest lekker weg, is leuk, maar bovenal interessant omdat het ons lichaam en ook de welvaartsziektes vanuit een andere invalshoek beschrijft dan vanuit het traditionele, medische oogpunt.

Over de schrijver Daniel Lieberman

Lieberman is professor evolutionaire biologie aan Harvard. In zijn werk vraagt hij zich af waarom het menselijke lichaam eruit ziet en functioneert zoals het doet vanuit evolutionair perspectief. Hij meent namelijk dat een evolutionaire benadering van de werking van ons lichaam ons helpt om inzicht te krijgen in hoe je ziektes en fysieke ongemakken kan voorkomen. Hij heeft ook een hele interessante visie op hardlopen. Aan zijn hardlooprondjes op blote voeten heeft hij zijn bijnaam ‘the barefoot professor’ te danken.

Wat vindt Lieberman van het oerdieet?

Lieberman is zeer uitgesproken over het oerdieet. Al vrij vroeg in het boek schrijft hij:

Wie dit echt serieus neemt kan zijn dieet uitbreiden met wormen, en eet geen granen, zuivelproducten of gefrituurd voedsel. Daarnaast kunnen andere paleolithische activiteiten in de dagelijkse routine worden verweven. Ga dagelijks 10 km hardlopen (natuurlijk op blote voeten), klim eens in een boom, ga in het park achter de eekhoorns aan, gooi met rotsblokken, gebruik geen stoelen meer en ga op een plank in plaats van een matras slapen.

Daarbij benadrukt Lieberman keer op keer dat het doel van de evolutie niet was om ons zo lang mogelijk in goede gezondheid te laten leven, maar om ons zo effectief mogelijk voort te planten.

Wel geeft hij aan dat het voor de hand ligt dat we als mens niet geschikt zijn om hele bergen vet eten naar binnen te werken en de hele dag op de bank te hangen.

Wat at Lucy?

Lucy

Ik heb me ook altijd afgevraagd waarom we nu persé het eten van de jager-verzamelaars willen kopiëren en niet bijvoorbeeld het eten van hùn voorouders, bijvoorbeeld Lucy. Zij leefde 3,2 miljoen jaren geleden en at knolgewassen, zaden, stelen van planten en ander hard en taai voedsel. Familieleden van Lucy hadden zelfs zulke sterk ontwikkelde kaken dat deze ook wel ‘notenkrakermannen’ werden genoemd.

Waarom gingen we vlees eten?

Als je naar chimpansees kijkt, zie je dat zij de hele dag bezig zijn met kauwen. Zo ook Lucy. Plantaardig voedsel is vaak vezelrijk en vergt veel kauwwerk en dus ook tijd. Lang leve de blender dus!

In de tijd van Lucy lag het groenvoer letterlijk op straat. Maar dit veranderde. Door de groei van de bevolking en de verandering van het klimaat werd het steeds moeilijker om aan voldoende voeding te komen. Naast verzamelen werd toen jagen noodzakelijk om aan voldoende energie te komen voor ons groeiende brein. Onze hersenen werden namelijk in de loop van de evolutie steeds groter en vroegen steeds meer energie.

Per saldo lijkt het erop dat onze voorouders toch voornamelijk plantaardig tropisch voedsel aten en alleen ter aanvulling vlees namen. Pas toen men verhuisde naar Noordelijker regio’s nam vlees een steeds groter deel in van het dagelijkse voedingspatroon.

Mijn conclusie

Vóór het dieet spreekt wel het feit dat jager-verzamelaars vroeger inderdaad langer in goede gezondheid leefden. Bijna alle besmettelijke ziektes ontstonden pas na de agrarische revolutie. En hoewel jager-verzamelaars wel eens weinig te eten hadden, ontstonden èchte hongersnoden pas toen de mens landbouwer werd.

In mijn beleving kunnen we echter onze leefomstandigheden niet vergelijken met die van jager-verzamelaars. Wij lopen geen 10 km per dag en zitten veel. Het vlees van nu is bovendien onvergelijkbaar met het wild dat toen gevangen werd en last but not least: de jager-verzamelaar at vlees omdat hij anders onvoldoende energie binnen kreeg. Me dunkt dat dit laatste geen probleem meer is in onze tijd! Sterker nog, van al het vlees lijken we vooral ziek te worden. Immers, onderzoek wijst uit dat rood vlees leidt tot diverse vormen van kanker.

Zelfs al zou de voeding van de jager-verzamelaars beter voor ons als individu zijn, dan betekent dit nog niet dat dit beter voor de wereld is. We werden agrariërs, omdat de wereldbevolking groeide en dit is een feit waarmee we vandaag de dag nog extremer te maken hebben. Vanuit duurzaamheidsoogpunt is het onhoudbaar dat wij dezelfde hoeveelheden vlees blijven eten.

Kortom: jager-verzamelaars waren inderdaad gezonder dan wij zijn en zij leefden waarschijnlijk relatief ook langer in goede gezondheid, maar wij zijn geen jager-verzamelaars en onze wereld is geen vruchtbare Kalahari, zoals dit 200.000 jaar geleden het geval was. Onze aarde is ook niet in staat om de hele wereldbevolking te voorzien van bergen vlees afkomstig van gras gevoede dieren, wilde vissen, gevogelte en ei. Wij hebben geweldige hulpmiddelen zoals keukenmachines en blenders om het zware kauwwerk van vezelrijke groenten en zaden te ondersteunen. En wij hebben zeker geen tekort aan calorieën!

Last but not least: uit wetenschappelijk onderzoek blijkt steeds maar weer dat ontzettend veel diëten tot op zekere hoogte dezelfde resultaten opleveren: men valt wat af en welvaartsziektes treden minder op. De crux is: houd je het vol? Juist daarom is ‘luisteren naar je lichaam’ zo belangrijk. In plaats van een dieet moet het natuurlijk een lifestyle worden, een lifestyle die bij jou past.

Wat vinden jullie? Wel of geen oerdieet? Liever plantaardig? Of heb je een mooie tussenvorm gevonden?

 

Bronnen

Lieberman, DE. Het verhaal van het menselijk lichaam: evolutie, gezondheid en ziekte. Amsterdam: Atlas Contact; 2014.

World Cancer Research Fund / American Institute for Cancer Research. Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Cancer, a Global Perspective. Washington D.C. AICR, 2007.

Milton K. Hunter-gatherer diets – a different perspective. The American Journal of Clinical Nutrition. 2000;71(3):665-67.

Pagoto SL, Appelhans BL. A Call for and End to the Diet Debates. The Journal of the American Medical Association. 2013;310(7):687-88.

 

Ook interessant

Share this....

Deel dit met je vrienden!